بەشی مناڵان

بۆ ڕێكخستنی هەڵسوكەوتی مناڵەكەت.

بۆ ڕێكخستنی هەڵسوكەوتی مناڵەكەت 
چەند چوارچێوەیەك هەن هەڵسوكەوتی مناڵەكەت لەماڵدا ڕێكدەخات.

لەوانە دیاریكردنی كاتی نوسنت وچۆنیەتی بەسەربردنی كات لەبەرامبەر شاشەی كۆمپیوتەرو چونەدەرەوە لەگەڵ هاوڕێیانداو بەشداری لەكاروباری ماڵەوە.

هەندێكی تر لەچوارچێوەی لێكۆڵینەوەكانی كۆمەڵەی ڕێنوێنی خێزان ومناڵی كەنەدی كە باوەڕیوایە بەشداریپێكردنی مناڵ لەدانانی بنەماكانی بەڕێوەبردنی ژیانی ڕۆژانەو كاروباری ماڵ دەیبات بەرەو بایەخپێدانی زیادەو ئەم بایەخپێدانەش دەبێت لەسەرەتای تەمەنی مناڵیەوەو لەچوارساڵی دەستپێبكات و ئەنجامیش دەریخستوە كاتێك مناڵ گـەورە دەبێت پابەندیەك دەخاتە ئەستۆی دایك و باوكی، بۆ پێداچونەوە بەمنەمایانەداو هەمواركردنەوەیان بـەجۆرێك لەگەڵ گۆڕانكارییەجەستەیی و دەرونیەكانی مناڵەكەدا بگونجێت.

دایكی بـەڕێز: ئاگاداربە بەپەروەردەیەكی نەرمو حەكیامنە لەگەڵ گرنگرین بنەماكانی ڕێكخستنی هەڵسوكەوتی مناڵەكەت لەماڵدا:

١ـ كاتی خەو: كاتی خەوی مناڵ لەڕۆژانی قوتابخانەو ڕۆژانی پشووداجیاوازە،هەربۆیە پێویستە دایكانو باوكان بایەخ بەم جیاوازیە بدەن،چونكەمناڵ پێویستی بەكاتێكی باش هەیە بۆخەو لەپێناو گەشەیەكی تەندروستی جەستەو عەقڵیداو پسپۆڕانی بواری منااڵنیش لەمڕوەوە جەخت لەسەر ئــەوە دەكەنەوە كەكاتژمێر هەشتی شەو كاتی گونجاوە بـۆخـەوی مناڵ لەكاتی ڕۆژانی دەوامی قوتابخانەدا وكاتژمێردەی شەویش بەگونجاو دەزانـن لەكاتی ڕۆژانی پشوودا.

پسپۆڕانی مناڵ لە سەنتەری ژیانی مناڵ لەئەمریكا لەم ڕووەوە چەند ئامۆژگاریەكی گرنگ دەخەنەڕوو،كەهاوكاری دایكان وباوكان دەكات بۆڕێكخستنی كاتی خەوی مناڵەكانیان لەوانە:-

ئەنجامدانی كۆبونەوەی خێزانی بۆگفتوگۆ لەسەر كاتەتازەكانی نوسنت لەكاتی دەوام وپشوودا، بەبەشداری مناڵەكان بۆئەوەی ئاگاداری گۆڕانكاریە تازەكان بن.
ـ قەناعەت بەمناڵەكە بكرێت بەوەی زوو چوونە سەرجێگای نوسنت، چالاكی وزیندوێتی جەستەیی لەبەیانیدا پێدەبەخشێت وتەركیزی بۆ وەرگرتنی وانەكانیشی بەرزتردەكاتەوە.
ـ پاداشتی مناڵەكە لەكۆتایی هەرهەفتەیەكدا لەبەرامبەر پابەندبونی بە كاتەدیاریكراوەكانینوستنەوە مەرج نیە پاداشتەكە
هەمووجار مادی بێت بەڵكو زۆر جارمناڵەكە بەهاندان ودەستخۆشی ونرخاندنی كارەكانی لای بەرامبەردڵخۆش دەبێت.
ـ ئامادەكردنی مناڵ بۆچونە سەرجێگا لەكاتی خۆیدا بەكوژانەوەی گڵۆپی ژورەكان وكەمكردنەوەی ڕۆشنایی ماڵەكە بەگشتی ودڵنیابون لەنەبونی هیچ هۆكارێكی ئیزعاجكەر وەك تەلەفزیون وتەلەفۆن و….
ـ لەكاتی دواكەوتنی مناڵ بۆچونە جێگای خەوی شەوانە،پێویستە لەبەیانیدا وەك سزایەك دایك زوو لەخەویهەڵیسێنێت كەئەمەش كاریگەری قوڵ لەسەری جێدەهێڵێت و وای لێدەكات زوو بچێتە سەرجێگا بۆئەوەی بەیانی زووهەڵینەسێنن.

٢ـ كاتی تایبەت بەكۆمپیوتەر: بێگومان كەمكردنەوەی ئەوكاتانەی مناڵ لەبەرامبەر شاشەی كۆمپیوتەرەوە دەیباتەسەر
هاوكاری دەبێت لە:
ـ دابەشكردنی كاتەكانی بەسەر كاتەكانی تردا وەك بـەشـداری لەكارەكانی ماڵەوە و وەرزشكردن ویاری لەگەڵ
هاوڕێكانیدا.
ـ پارێزگاری لەتەندروستی،لەبەرئەوەی بەسەربردنی زۆربەی كاتەكانی لەبەرامبەر شاشەی كۆمپیوتەر دەبێتەهۆی لاوازی بینین وسەرئێشەو دڵەڕاوكێ وتوڕەیی بۆماوەیەكی درێژخایەن.
ـ گەشەدان بەپێوەندی كۆمەڵایەتی لەگەڵ خێزان و هاوڕێكانیدا، لێكۆڵەرەوان جەختیان كردوەتەوە كەزۆر بەسەربردنی كات لەگەڵ كۆمپیوتەردا پەیوەندی مناڵ لەگەڵ دەوروبەریدا سنورداردەكات وتوشی گۆشەگیری دەكات، وكاریگەری خراپی لەسەركەسایەتی دەبێت ولەم ڕوەوە  كۆمەڵەی گەشەی مناڵ لەئەمریكا كۆمەڵێك ئامۆژگاری دەخاتە ڕوو كەگرنگترینیان بریتین لە:
-دایكان وباوكان شوێنی كۆمپیوتەرلەماڵدا دیاریبكەن، باشتروایە لەجێگایەكی كراوەو گشتی دابنرێت تاچاودێریكردنی ئاسانبێت.
-بەشداری مناڵ لەهەڵبژاردنی یاریەكاندا لەبەرئەوەی زۆربەی منالان حەزیان لەیاری شەڕو توندوتیژیەكانە كەكاریگەری دەبێت لەسەرهەڵسوكەوتی و وای لێدەكات بەتێپەڕبونی كات لەگەڵ دەوروبەریدا توندبێت .
-چاودێری بەكارهێنانی تۆڕەكۆمەلایەتیەكان لەالیەن مناڵەوە، كەدەبێتەهۆی وەرگرتنی ڕۆشنبیری تێكەڵ وهەڵەو گۆڕینی فەهم وتێگەیشتنی كەپێچەوانەی داب ونەریت و ئەخالقیاتی كۆمەڵگەیە .
-تەرخانكردنی بەشێك لەكاتی دایكان وباوكان بۆتێبینیدان بەگەشەی تواناكانی مناڵەكانیان .

٣ـ چونەدەرەوەی مناڵ بەتەنیا لەگەڵ هاوڕێكانیدا: ئاشكرایە دایكان وباوكان هەمیشە لەهەوڵی پاراستنی مناڵەكانیاندان لەمەترسیەكانی دەرەوەی ماڵەوە، بەجۆرێك هەندێكیان ناهێڵن مناڵەكانیان بەتەنیا لەگەڵ هاوڕێكانیاندا لەماڵ دەرچن،بەڵام باشتر وایە لەدوای تەمەنی دەساڵیەوە هەل بۆمناڵەكە بڕەخسێنیت بەپێی چەندبنەمایەك بۆچونەدەرەوە لەماڵ لەگەڵ هاوڕێكانیدا لەوانە:
ـ دڵنیایی تەواو لەو شوێنەی مناڵەكە بۆی دەچێت، بۆنمونە ئەگەر مناڵەكە ویستی بچێتە الی هاوڕێیەكی دراوسێی، باشتروایە دایك یان باوك خێزانی هاوڕێكەی بەتەلەفۆن ئاگاداربكات لەچونی مناڵەكەیان وداوای لێبكات لەكاتی لاگەیشتنو هاتنەوەیدا ئاگاداریان بكاتەوە .
ـ كاتی گەڕانەوە بۆمناڵەكە دیـاری بكرێت وتێی بگەیەنرێت كەدوا نەكەوێت لەو كاتەو لەكاتی دواكەوتنیدا پێوەندی پێوەبكرێت ولەهۆكاری دواكەوتنی بپرسرێتەوە:-
ـ لێپرسینەوە لەمناڵ لەكاتی پابەندنەبونی بەبنەما داڕێژراوەكان لەلایەن خێزانەوەو لانی كەم سزادانی لەم كاتەی ئێستایدا بەوەی نەهێڵرێت بچێتە دەرەوە لەگەڵ هاوەڵانیدا بۆئەوەی هەست بكات باوك ودایكی بایەخ بەو بنەمایانە دەدەن.
ـ دڵنیابون لەوكەسانەی هاوڕێیەتیان دەكات لەهەڵسوكەوت و ڕەوشتیان .

٤ـ بەشداری پێكردنیان لەكاروباری ماڵەوە : هۆكارێــك نـیـە بــۆئــەوەی نەهێڵرێت مـنـاڵ بەشداربێت لــە ڕێــكــخــســتــنــی ژورەكــــــەی ویاریەكانی، بەتایبەت كاتێك دەیڕژێنێت بـەنـاو ماڵەكەیدا، وزۆربــەی دایكان وای بەئاسان تـــردەزانـــن خـۆیـان ناوماڵەكە ڕێكخەنەوە بێ ئـەوەی ڕێنوینی بدەنە مناڵەكانیان بەكۆكردنەوەی، كـەئـەمـەش گرفتی بــەشــداری پێنەكردنی مناڵ لـەكـاروبـاری ناوماڵدا الی منااڵن دروستدەكات، تاقۆناغی هەرزەكاری و بۆئەوەی مناڵەكان هەست بكەن كەئەركی كۆكردنەوەی ناوماڵ تەنیا كاری گەورەكان نیە، بەڵكو ئەوانیش دەتوانن هاوكاربن تیایدا.

لەم ڕوەوە چەندهۆكارێك هەن دایك دەتوانێت بیگرێتە بەر بۆ فێركردنی مناڵەكەی لەڕێكخستنی ژورەكـــەی وبـەشـداری پێكردنی لەكاروباری ناوماڵدا لەوانە :
ـ دابــەشــكــردنــی ئــەركــی پێسپێردراوی مناڵ بەسەر چەند بەشێكی بچوكدا كەبەئاسانی بۆمناڵەكە جێبەجێ بكرێت .
ـ دیـــاریـــكـــردنـــی ئــەركــی پێسپیردراو بەشێوەیەكی ڕوون لەبەرئەوەی دەرك وتێگەیشتنی مناڵ جـیـاوازە لەگەڵ گــەورە، لـە بــەرئــەوە لەجیاتی ئــەوەی بـەمـنـاڵـەكـەت بڵێیت )ژوری یاریەكەت كۆبكەرەوە( دەتوانیت ئەو عیبارەتە بگۆڕی بەشێوازی تر بۆنمونە )بێ زەحمەت ئەم یاریانە بخەرە سندوقەكەیەوە .

(نابێت پەلە لەمناڵ بكرێت لە جێ بە جێ كردنی ئەركەكانی، چونكە توانای ئەوان لەم ڕووەوە لەتوانای گـەورەكـان جیاوازترە. پێویستە دایكان وباوكان بەزمانی نەرم گرنگی پاكوخاوێنی لەسەر دەرون ولـــەش وتـەنـدروسـتـی بۆمناڵ شیبكەنەوە وجوڵەی لەشی مناڵیش لەڕێكخستنی نـاومـاڵ وزەی دەداتـــێ لیاقەی لـەش وتـوانـای بەهێزتردەكات، پێویستە ماوەماوە پاداشت بكرێن لەسەر ئەو كارانەی لەم ڕوانەوە پێی هەڵدەستن، هەروەك نابێت لەبەرچاوی براكانی وهاوەاڵنی ســەركــۆنــە بــكــرێــن، لـەكـاتـی كەمتەرخەمیان لەجێبەجێكردنی ئەركەكانیاندا. سوپاس بۆ خودا بروا وریا بایز سوپاس بۆخودا بەدرێژای شەو پرخە پرخی هاوسەرەكەم دەبیستم، ئەمە واتە ئەو زیندووەو تەندروستە.
سوپـاس بۆ خـودا كچە هــەرزەكــارەكــەم هەمیشە گلەی لەشۆردنی قـاپو قاچاغ دەكـات، ئـەمـە واتـــە ئـــەو لـەمـاڵـەوەیـەو لەسەرشەقامەكان ناسورێتەوە. سوپاس بۆ خودا باج دەدەم، ئەمە واتە پیشەو دەرامەتێكم هەیە.
ســوپــاس بــۆ خــــودا دەبــێ پـــاشـــمـــاوەو شـــپـــرزی دوای میواندارییەتی كۆبكەمەوە، ئەمە واتە لەناو هاورێكانمدا بووم.
سوپاس بۆ خودا جلەكانم بۆ تەسكبونەتەوە، ئەمە واتە بەشە خۆراكی پێویستم هەیە. سوپاس بۆ خــودا لەكۆتایی رۆژدا بەهۆی هیالكی دەكەوم، ئەمە واتە توانای كاركردنم هەیە. سوپاس بۆخودا دەبێ ئەرزەكە بشۆمو پەنجەرەكان پاكبكەمەوە، ئەمە واتا ماڵێكم هەیە.
سـوپـاس بــۆخــودا لەشوێنی دوور جێی راگرتنی ئوتومبێلم پـەیـداكـردووە، ئەمە واتــەی هەم تــوانــای ڕۆیشتنم هــەیــەو هەم ئوتومبێلێكیشم هەیە. سوپاس بۆ خودا هاتو هاواری دراوسێكان دەبیستم، ئەمە واتە توانای بیستنم هەیە.
سوپاس بۆ خودا هەموو ئەو جلە پیسەم هەیە بـۆ شــۆردنو ئـوتـوكـردن، ئەمە واتــە مـن بێ جلوبەرگ نیم.
سوپاس بۆخودا هەموو رۆژێك بەیانی زوو بەزەنگی كاتژمێر لەخەو هەڵدەستم، ئەمە واتە من هێشتا زیندووم.
سوپاس بۆخودا هەندێكجار نەخۆش دەبم، ئەمە واتە بەبیرم دێتەوە زۆربەی كات تەندروستم.

ســـوپـــاس بـــۆخـــودا كرینی
دیارییەكی سـەری سـاڵ گیرفانم بەتاڵ دەكــات، ئەمە واتە كەسی ئازیزم هەیە دەتوانم دیارییان بۆ بكرم لەبەرئەوەی ئـەوەی لەپشت پـــەردەوەیـــە ئــەوەشــی لەسەر پەردەیە جیاواز دەبێـتو ناسینی ئەسڵی بابەتەكە كارێكی باشەبۆخۆی، بەاڵم هەوڵو ماندووبوونی زۆری دەوێـتو پێویستی بەكەسی شارەزاو راوێژكار هەیە لەوبوارەدا.

٧-گـــرنـــگـــتـــریـــن هـــۆكـــاربۆدروسبوونی كێشەوگیروگرفت لـەنـێـوان ژنومـــێـــرددا بەهەڵە لـێـكـتـێـگـەیـشـتـنو لێكحاڵی نەبوونە هـەر لەبەرئەمەشە كە ژن و پیاو هەردووكیان بەشێك لـەبـەرپـرسـیـاریـەتـی هـەیـە كە لەكاتی هەرلێك حاڵی نەبوون و كێشیەیەك دەبێت لەسەرتاوە هەوڵی چارەسەركردنی بـدەن و قسەو گفتوگۆی لەبارەوە بكەن، چونكە ئـەگـەر ئـەمـە نەكرێت هەندێكجار هەر ئەم لێك حاڵی نەبوونە ئەگەر بچوكیش بێت، هـــەروەهـــا كێشەیەكی بچوك دەتوانێت هۆكاربێت بۆ روخاندن و ویرانكردنی بینای خێزان ولانكەی هاوسەری لەناوببات. بۆنموونە زۆرجار لەپەیوەندی بەبێدەنگی یەكێ لەهاوسەران ئەوی تریان واتێدەگات كەلەبەر نەبوونی ســۆزو خۆشەویستییە بۆیە بێدەنگی هەلبژاردوە، ئەمە لەكاتێكدا لـەوانـەیـە هـۆكـاریو ئەوەبێت بۆنموونە لەبەرامبەر شتێكی نـەشـیـاو نـەگـونـجـاودا لەنێو خێزانەكەیدا وای بەباش زانیبێت كەبێ دەنگی هەلبژێرێت و بەوشێوەیە مەوقیفی خۆی دەرببڕێت.
٨-هـاوكـاریـیو یارمەتیدانی یەكتری هۆكارێكی سەرەكییە بۆ دروستبوونی خۆشەویستی لەنێوانیاندا، یەكێ لەپێویستیە
سەرەكییەكانی مــرۆڤ ئەوەیە هـەڵـبـدات لـەژیـانـی هـاوسـەریـدا بەشێوازێك هەڵسوكەوت بكاتو داوای هاوكاریو یارمەتی لێبكات كە هاوسەرەكەی بزانێتو لەوە تێبگات رێزو هاوكاریكردن لەنێو كۆمەڵدابێت، بەاڵم وەبیرهێنانەوەو ئامۆژگاری هەندێك شتی تر هەن ئەوە دەبێت بەشێوەی مەحرەمانە بێت .
٩- بــەجــێــگــای ئــــەوەی كەشێوازی توندتیژ بەكاربهێنن و رەشـبـیـنـانـە مـامـەلـە بكەن بەشێوەیەكی هێمنانەو گەشبینانە
لۆژیكیانە مامەلەبكەن، ئەگەر لەهەلسوكەوت و رەفتارو كرداری هاوسەرەكەتان بەگومان بوون یان شتەكانی پەنهان و شاراوە بوون ئەوا ساناترین رێگە ئەوەیە كەپرسیار لەهاوسەرەكەتان بكەن
و پێی بڵێن كەئامانج لەوكارانەی چیە؟ مەبەستی لەو قسانە چییە؟

١٠- هەوڵبدەن بەبیروبۆچوونی بــــاش ســــەبــــارەت بـەیـەكـتـر هەماهەنگ بـنو راوێــژ بەیەكتر بكەن دەربـــارەی ژیــانو خێزانو منداڵ و پـــەروەردەو فیركردن و چالاكییە كۆمەالیەتیەكانو كاتی بێكاریتان و چۆنیەتی رێكخستنی دیدارو سەردانە خانوادەییەكانو بەرنامەرێژی كردن بۆیان.

١١-كات و دەرفەت بیرەخسێنن كەلەگەڵ ئەندامانی خێزانەكەتانو هاوسەرەكەتان پەیوەندییەكی بەهێزو سـۆزدارانـە دروستبكەن
لەگەلیانداو گفتوگۆی خێزانی ئەنجامبدەن. شـیـاوی ئـامـاژە بۆ كردنەكە ژنان چێژی زۆر دەبەن لەگفتوگۆ كــردن لەگەڵ هاوسەرەكانیانو هەر ئەم شێوازەش هەلدەبژێرن بۆنیشاندانی سۆزو خۆشەویستی
خۆیان بەرامبەر بەهاوسەركانیان لەبەر ئەمەش ئامۆژگاریمان بۆپیاوان ئەوەیە كەزۆر بەسەرنجەوە گـوێ بۆقسەی هاوسەرەكانیان
بگرن و كاردانەوەی گونجاوپیشان بدەن لەهەركاتو دۆخێكدا ئەگەر
ژنومێرد نەتوانن بەیەكەوە دانیشن و گفتگۆ بكەن دەبێت ئەم بابەتە بـەراسـتـی و دروســـت بەیەكتر بلێین و ئـەوەی گرنگە كەباسی
لێوەبكەن كاتی تری بۆدیاریبكەن، نابێت ئــەوە فـەرامـۆش بكەن و بەكەمی بزانن و هەریەكەیان لای خۆیەوە وابیربكاتەوە كەسەرقاڵە بەكاروبارەكانی ژیانەوە وایلێهاتووە كەگوێی بەم بــوارەی تری ژیان نادات بێ هەستە لەبەرامبەریدا.

١٢-ژن و پیاو لەبەرامبەر یەكتردا بەرپرسیارن، زۆرگرنگە
كەگرنگی بــدەن بەپاكوخاوێنی خۆیان و جلوبەرگ و قژو بۆنخۆشی و ڕێـك پۆشبن و هەریەكەیان بۆئەوی دی بەجوانترین شێوە خۆی ئارایش بكات.

١٣- لەجێگایەكدا كە بوونی هاوژینی و دۆستایەتیو سەردانو یەكتربینن كاریگەری لەسەر ئەوانی تر دەبێت. هاوسەران گرنگە ك پێكەوە قسە لەسەر ئەوەبكەن پێودانگیان دیاریبكەن كەلەگە كێدا هاورێیەتی دەكەن. سەردان كێ دەكــەن دەچنە ماڵی كێ؟ ئەوانەی كە هاتوچۆیان دەكەنو دۆستایەتیان لەگەڵیان هەیە، لەسەر ئەمانە رێكەوتنیان هەبێت.
١٤-لەژیانی تەندروستانەی ژنومێرددا نابێت نەژنساالری بێ نەپیاوسالاری، ئەگەر شێوەیەكی تـر بڵێین لەبنەمادا پەیوندی دەســـەلات خـــوازی و دەســەلات گرتنەدەست چ لەالیەن ژنەوە بێت یان پیاو بۆ كۆشكی گەرمی خێزان زیانگەیەنەرە.
١٥-هەڵەكانی یەكتر لەبەرامبەر منداڵ یـان كەسانی تـری وەكو دۆسـت و ناسیاوو خزمان دایكو باوكی هەردووكیان باسنەكەنو هەمیشە رێزو حورمەت لەبەرامبەر گەورەكانی وەكـ و دایــك و باوكی خـــۆتو هــاوســەرەكــەتــان فێری منداڵەكانتان بكەن.

١٦- بابەتێكی تری بنەڕەتی ئــەوەیــە كــە لــەنــێــوان هـەمـوو تاكەكاندا جیاوازی بوونی هەیە، نابێت هـاوسـەران ئەم جیاوازیە بەراوردبكەن بەكەسی تر. خـاڵـی گــرنــگو كــۆكــەرەوە ئەمەیە ژن ومێرد ئامادەبن ئەم جـیـاوازیـیـانـە هەستپێبكەنو نــاســازگــاریــیــەكــانــی ژیــانــی هاوسەردارییان لەكەشوهەوایەكی پڕ لەخۆشەویستیو هـاوڕازانـەدا
بــخــەنــەروو، دڵـنـیـابـن لـــەوەی كــەدەتــوانــن بـگـەنـە ئەنجامی لێكتێگەیشتن و پەیوەندییەكی سازگار دروستبكەن.

١٧-دووركـەوتـنـەوە لەزمانی زبـرو دڵبریندار كردنی یەكتری
و قسەو گوتەی نابەجێی وەكو :خۆویست، زۆربڵێ، بێ هەست، بی ویژدان، بێ سۆز، گێژ، شپرزە،هتد.
١٨-هـــانـــدانو سوپاسكرد لەرەفتارو كرداری جوانو شیاوی هاوسەر كاریگەری زۆر ئیجابی دەبــێــت لــەســەر ئـەنـجـامـدان و بەردەوامبوونی لەسەر رەفتارو هەلسوكەوتی بەرزو جوان.
١٩-بۆ پاراستن و بەردەوامی بەخشین بەژیانی هاوبەش پێویستە كەهاوسەران هەوڵبدەن بیربكەنەوە كاتی زیـاتـر تـەرخـان بكەن بۆ
جوانتر كردنی ئەو ژیانەیان. گــرنــگــە كـــە هـەسـتـكـردن بەبەرپرسیاریەتی لەناخیاندا بچەسپێنن و كۆسپ و تەگەرەكانی بەردەم پەیوەندی تەندروستانەی ژیانی هاوبەشو پێكەوە ژیانیان نەهێڵن.

بینینی زیاتر

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

Close